DANAS JE DAN DRŽAVNOSTI REPUBLIKE SRBIJE…

Nacionalni praznik Srbija slavi na Sretenje od 2002. godine

Dva velika i  za srpsku državu bitna događaja, ustanovili su da 15. februar danas bude nacionalni praznik Srbije.

Srbija danas slavi Dan državnosti, Dan Vojske i veliki verski praznik Sretenje.

Na ovaj dan 1804. godine, u Orašcu je na velikom narodnom zboru doneta  odluka o početku ustanka za konačno oslobođenje od viševekovnog turskog ropstva – Prvog srpskog ustanka. Neposredan povod za ovu, ispostavilo se istorijsku odluku, bila je “seča knezova”, odnosno ubistvo četvorice srpskih prvaka u januaru te godine. “Seča knezova” imala je za cilj da zastraši srpski narod, ali ispostavilo se da je izazvala sasvim suprotan efekat-silno ogorčanje, ali i odlučnost da se konačno stane na put, pre svega janičarskom teroru i zulumima. Ustanak je u početku i imao karakter borbe protiv janičarskih siledžija, ali već podignuta na oružje raja nije htela da isto položi, ni nakon što je portin izaslanik iz Bosne, Bećir-paša u avgustu naredio ubistvo četvorice glavnih dahija u nastojanju da smiri bunu.

Pod vođstvom Karađorđa u narednih nekoliko godina ustanička vojska je postigla značajne pobede u čuvenim bitkama kod Ivankovca, Deligrada, Mišara, na Suvodolu i drugim mestima. Gotovo da je oslobodila celu teritoriju tadašnjeg Beogradskog pašaluka.

Na nesreću, 1813. godine Prvi srpski ustanak je ugušen. Imajući u vidu da se u Prvom srpskom ustanku javljaju prvi organizovani oblici oružane sile buduće srpske države, Sretenje se slavi kao dan Vojske Srbije.

Na isti dan, 1835. godine je u Kragujevcu, prestonici kneževine, na zasedanju Narodne skupštine usvojen prvi Ustav tadašnje kneževine Srbije, poznatiji kao „Sretenjski Ustav“. Skupština je zasedala u porti pravoslavne crkve, a hroničari beleže da je njeno zasedanje “živo očekivano i od naroda i od starešina”, da je stiglo blizu 2.500 zvaničnih predstavnika i oko 10.000 znatiželjnika iz varoši i okoline, a u čast donošenja Ustava, grad je uveče obasjao vatromet.”

Uzroci donošenja Ustava od 1835. godine  leže u nezadovoljstvu, karakterom vladavine Miloša Obrenovića, koji je nakon 2.srpskog ustanka uz tursku podršku uspeo da se uzdigne na rang „baš kneza“ ili prvog kneza. Apsolutizam Milošev je doveo do nezadovoljstva, pa i dizanja mnogobrojnih buna, koje su imale za cilja da Milošu ograniče vlast. Neposredan povod za donošenje Ustava bila je jedna od takvih buna, „Miletina buna“ u januar 1835.godine.

Nacrt Ustava sačinio je čuveni i učeni Dimitrije Davidović, po uzoru na francuske ustavne povelje od 1814. i 1830. i belgijski ustav od 1831. godine.

Sretenjski ustav imao je 14 glava i 142 člana koji Srbiju definišu kao nezavisnu kneževinu podeljenu u okruge, srezove i opštine. Ustav je regulisao položaj kneza, državnog Sovjeta i Skupštine, a celo jedno poglavlje bilo je posvećeno građanskim pravima.

Sretenjski ustav je prvi moderni srpski ustav. U njemu su izražene potrebe srpskog društva: nacionalna emancipacija, razbijanje feudalnih ustanova i autokratske vladavine.

Sretenjski ustav je takođe jedan od prvih demokratskih ustava u Evropi.

 Smatrajući ga isuviše liberalnim, velike sile poput Rusije, Austrije i Turske su silno protestvovale i uspele da izdejstviju opoziv Sretenjskog ustava. Konačno je ukinut 11. aprila, što znači da je bio na snazi svega 55 dana.

Da, ukinut je zato što je bio prvi “rasad slobode u tamnoj šumi ropstva”, ili kako je Rusija tada rekla ,,francuski rasad u turskoj šumi“.

Ukinut je ali ne i zaboravljen.

Ovde možete pročitati ceo Сретењски устав Књажества Сербије

Priredio: Bora Stanković

TAMOiOVDE